Gaswinning yn Nederlân
Ierdgas wurdt yn Nederlân brûkt om iten te sieden, foar it ferwaarmjen fan huzen, foar de yndustry en foar it opwekken fan elektrisiteit. Wy steane der net altyd by stil, mar ierdgas foarsjocht yn mear as 50% fan it deistige enerzjyferlet. Ierdgas is ek fierwei de skjinste fossile brânstof.It Grinslân-fjild, ien fan de grutste fjilden yn ’e wrâld, is no in strategyske reserve foar it takomstige enerzjyferlet fan Nederlân. Doe’t it Grinslân-fjild (Slochteren) yn 1959 ûntdutsen waard, wiene de ferwachtings oer de ynsetberens fan kearnenerzjy heech. Der waard tocht dat om it jier 2000 hinne kearnenerzjy goedkeaper wêze soe as enerzjy út fossile brânstoffen. De ynset fan it belied yn de jierren sechstich wie dan ek om it gas út it Grinslân-fjild gau te winnen, yn 30 oant 35 jier, om’t der dêrnei faaks gjin merk mear foar wêze soe.
Yn de jierren santich laten publike wjerstân tsjin kearnenerzjy en de oaljekrisis ta in koerswiziging. Yn 1974 ûntwikkele de Nederlânske oerheid it ‘lytse-fjildebelied’. Dêrmei stimulearret hja de produksje út lytsere, útinoar lizzende gasfjilden op it fêstelân en de Noardsee. Dat belied wol derop ta om de gasreserves yn it Grinslân-fjild te sparjen en sadwaande de ôfhinklikens fan bûtenlânske gasleverânsjes lytser te meitsjen.
Vermilion Oil & Gas Netherlands BV
Vermilion Oil & Gas Netherlands BV (Vermilion) is in dochterûndernimming fan it Kanadeeske bedriuw Vermilion Energy Trust, dat oalje en gas wint yn Kanada, Austraalje, Frankryk en Nederlân. It haadkantoar fan Vermilion Oil & Gas Netherlands BV stiet yn Harns.- a. Gaswinning
Vermilion hat yn 2004 de rjochten krigen foar it winnen fan ierdgas yn benammen Fryslân en Noard-Hollân. Sûnt die tiid produsearje wy it measte ierdgas út ûnderskate lokaasjes op it fêstelân wei. Dêr hawwe wy in saneamde winningsfergunning foar. Dy lokaasjes lizze ferspraat oer trije provinsjes. Yn Noard-Hollân giet it om it winningsgebiet Slootdorp, yn Fryslân om Ljouwert (Leeuwarden), Easterein (Oosterend), De Gordyk (Gorredijk), Stienwyk (Steenwijk) en de Súdwâl (Zuidwal) yn de Waadsee.
Sûnt 2004 hat Vermilion him benammen rjochte op:- oanpassings oan de besteande gaswinlokaasjes om de produksje te ferheegjen;
- optimalisearring fan de gasferwurking om de efficiency te ferbetterjen en it brûken fan enerzjy te ferminderjen;
- it boarjen fan ekstra putten yn besteande fjilden om de ierdgasproduksje op peil te hâlden.
- b. Foarûndersyk
By de start yn 2004 wie bekend dat der, binnen de konsesjes, njonken de besteande gaswinningslokaasjes mooglik mear foar winning gaadlike ierdgasfjilden wêze soene. De kommende jierren wol Vermilion de mooglikheden fan dy fjilden, dy’t ta de kategory lytse fjilden hearre, fierder ûndersykje.
Troch seismysk ûndersyk kin de gearstalling fan de ûndergrûn fêststeld wurde. Lûdweagen binne in ûnderdiel fan sok ûndersyk. Ut de refleksje fan de lûdweagen troch de stienlagen kin ôflaat wurde wêr’t struktueren binne mei eventuele gasfoarrieden. Mei in proefboarring kin dan fêststeld wurde oft der echt ierdgas oanwêzich is en as dat sa is, oft it ekonomysk sjoen sinfol is en win dat ierdgas.
Alderearst moat in plak fûn wurde dêr’t boarre wurde kin. Dat moat sa ticht mooglik lizze by it plak dêr’t fan tocht wurdt dat it ierdgasfjild dêr leit. By fierder boarrings op in besteande lokaasje kin meastal folstien wurde mei in lytse, soms tydlike útwreiding op deselde lokaasje, wat sawol de kosten as de oerlêst foar de omjouwing tusken de perken hâldt.
Vermilion is fan doel om de kommende jierren fjouwer oant seis fan sokke proefboarrings yn ’t jier te dwaan op dyselde lokaasjes dêr’t nei alle gedachten ierdgas foarkomt. - c. (Proef)boarring
Ierdgas sit om-ende-by ien oant fjouwer kilometer djip. Om sa djip boarje te kinnen brûke wy in boartoer, dy’t as in soarte fan boukraan tsjinnet. Foarôfgeand oan in proefboarring lizze wy in boarlokaasje oan. Dat is in ôfsletten terrein mei in flakke, foar in part ferhurde flier dy’t foarkomt dat stoffen yn de grûn telâne komme. Oan it opheinen, skieden en ôffieren fan stoffen dy’t wy yn it boarproses brûke, jouwe wy in protte omtinken. Boppedat nimme wy maatregels om te foarkomen dat de stoffen dy’t wy brûke yn ’e omkriten stankoerlêst feroarsaakje kinne.
Foar it oanlizzen fan in boarlokaasje en yn de boarfaze binne gâns transporten nedich. Om dat sa feilich mooglik dwaan te kinnen meitsje wy gebrûk fan in yn oerlis fêststelde transportrûte. As dat nedich is, nimme wy oanfoljende maatregels, lykas oanpassings oan de dyk, transport safolle mooglik oerdei, it oanpassen fan de faasjelimyt en koördinearre transportbegelieding. Sa besiket Vermilion ek om oerlêst safolle mooglik fan tefoaren te kommen.
Yn de boarfaze foarmet de mêst fan de boartoer it meast yn it each springende ûnderdiel. De hichte fan in boartoer is sa’n tritich meter. Wy boarje de put krekt sa djip oant de stienlaach berikt is dêr’t ierdgas yn foarkomme kin. It boarjen duorret, ôfhinkilk fan de djipte, ien oant trije moannen en giet dei en nacht troch. Om dat feilich te dwaan is keunstljocht nedich. De útstrieling dêrfan nei de omjouwing beheine wy safolle mooglik.
Nei in gasfynst teste wy it ierdgasfjild om de omfang en de eigenskippen fêst te stellen. Wy dogge dat troch it ierdgas koart ôf te fakkeljen. It testen duorret in deimannich. Om ljochtútstrieling te beheinen meitsje wy safolle mooglik gebrûk fan in omsletten fakkel. Dêrneist planne wy de testwurksumheden op in stuit dat de omjouwing der sa min mooglik lêst fan hat.
It boarjen is in tydlike aktiviteit. Dêrnei helje wy de boartoer der wer wei. Dêrfoar yn ’t plak komt in ôfsluter op de ierdgasput. In putôfsluter is sa’n twa meter heech en wurdt ek wol ’krystbeam’ neamd.
As bliken docht dat der gjin (winber) ierdgas oanwêzich is, ûntmantelje wy de lokaasje. Wy bringe dy yn de oarspronklike steat werom, mei útsûndering fan de ôfsletten boarbuis yn ’e ûndergrûn. As der al winber ierdgas oanwêzich is, rjochtsje wy de lokaasje yn as produksjelokaasje.
By in ekonomysk winbere hoemannichte ierdgas rjochtet Vermilion de lokaasje yn as produksjelokaasje. Dêrfoar pleatse wy, nei it ferwiderjen fan de boartoer, de nedige ynstallaasjes, û.o. foar it skieden fan floeistoffen en om te sjen hoefolle gas oft der produsearre is. It ierdgas giet fia in ûndergrûnske piiplieding nei de behannelingsynstallaasje fan Vermilion yn Garyp of Harns. Dêr wurdt it gas klearmakke foar ferkeap en dan giet it nei de Gasunie. De Gasunie rêdt mei de juste gearstalling foar it gebrûk en leveret it gas oan it enerzjybedriuw. Eintsjebeslút komt it gas fia it liedingnet by elkenein yn ’e hûs.
De eksploitaasje fan in ierdgasfjild duorret tsien oant tritich jier. Yn dy perioade kin it nedich wêze dat wy ien of mear putten byboarje. Op dit stuit hawwe wy sa’n fjirtich gasproduksjelokaasjes yn de provinsjes Noard-Hollân en Fryslân yn gebrûk. It tal putten de lokaasje fariearret tusken ien en trije, dat mei-inoar giet it om sechstich putten.
Wurdt gjin gas oantroffen of is it fjild útprodusearre, dan rommet Vermilion de lokaasje yn oerlis mei de eigner en it foechhawwende gesach op. Uteinlik bliuwt neat mear yn it lânskip efter.
Belied fan Vermilion Oil & Gas Netherlands BV
- a. Feilichheid foar minske en miljeu
Foar Vermilion stiet de feilichheid foar minske en miljeu sintraal. Dat jildt net allinnich foar direkt belanghawwende partijen en meiwurkers, mar ek foar tredden. Alle wurksumheden wurde op in feilige en miljeufreonlike wize dien. Sa foldogge ynstallaasjes en wurkprosessen oan de heechste technyske easken en oan strange feilichheidsfoarskriften.
Dêrneist steane alle aktiviteiten, fia it Steatstafersjoch op de Minen, ûnder tafersjoch fan it Ministearje fan Ekonomyske Saken.
Foarôfgeand oan alle (proef)boarrings stelt Vermilion de effekten fan de boarrings en de mooglik takomstige gaswinning op de omjouwing fêst oan ’e hân fan stúdzjes op ûndersteande mêden:- eksterne feilichheid (om risiko’s foar de omwenners/omjouwing te minimalisearjen);
- boaiemdelgong (it boarjen sels feroarsaket gjin boaiemdelgong. By it winnen fan ierdgas kin de boaiem wol justjes sakje. Dat wurdt mei in stúdzje yn byld brocht. Oan ’e hân dêrfan wurdt besjoen hokker maatregels oft nommen wurde moatte om de boaiemdelgong te minimalisearjen);
- lûd (de lûdbelêsting wurdt fêststeld, lykas de eventueel te nimmen maatregels om dy te minimalisearjen);
- luchtemisje (it fêststellen fan de emisjes nei de omjouwing);
- floara- en faunastúdzje (ûndersykje oft de floara en/of fauna fersteurd wurdt en, as dat sa is, hokker maatregels oft nommen wurde moatte om dat te beheinen;
- argeology (neigean oft der mooglik argeologyske fynplakken binne).
- b. Duorsumens
Vermilion hat as doel om op in duorsume en ferantwurde wize ierdgas yn Nederlân te produsearjen. Dy doelstelling komt folslein oeriene mei it belied fan de Nederlânske oerheid om te foarsjen yn it winnen fan gas út besteande foarrieden yn de perioade fan omskeakeling nei duorsumer enerzjyboarnen.
Fergunnings
Foar it opspoaren en winnen fan ierdgas binne fergunnings nedich. Dat jildt sawol foar it seismysk ûndersyk, de (proef)boarring, it winnen sels, mar ek foar it opromjen fan de lokaasje.As wy gas fine, moatte wy fergunnings oanfreegje. Wy moatte ek in winningsplan yntsjinje. Dêr stiet ûnder oare yn hoe faak oft wy de boaiemdelgong mjitte moatte. De minister fan Ekonomyske Saken kart dat plan goed.
De fergunnings foar it opspoaren, proefboarjen en winnen fan ierdgas wurde jûn troch it foechhawwend gesach, lykas it Ryk, de provinsje , de gemeente en it wetterskip
Boaiemdelgong en ierdbevings
De Nederlânske boaiem beweecht en dat is meastal in natuerlik proses. It winnen fan gas kin lykwols al boaiemdelgong ta gefolch hawwe. Troch it winnen fan gas beklinke om samar te sizzen de gashâldende stienlagen. Dat neame wy kompaksje. De druk yn de poarjes fan de stienlagen nimt nammentlik ôf, wylst it gewicht fan de boppelizzende ierdlagen (ien oant fjouwer kilometer) gelyk bliuwt. Soksoarte fan boaiemdelgong treedt faak hiel stadich oer in lange perioade op, it giet dan om inkelde centimeters.Boaiemdelgong kin lykwols ek feroarsake wurde troch minsklike aktiviteiten lykas ynpoldering en ferleging fan it wetterpeil.
Yn it saneamde winningsplan makket Vermilion foar elk gasfjild in rûzing fan de ferwachte boaiemdelgong. Mei help fan mjittings kontrolearje wy de aktuele boaiemdelgong. Op dy wize kinne wy as dat nedich is maatregels nimme.
Meastal sakket de boaiem troch gaswinning hiel stadich. Soms giet dat mei in lytse skok. Dat komt dan faak trochdat in stienlaach oan de breukrânen hingjen bliuwt. Yn Nederlân giet it yn dat gefal om lichte ierdbevings. Boppe ús djip lizzende gasfjilden hat it KNMI sûnt it begjin fan de produksje-aktiviteiten yn de santiger jierren noch nea ierdbevings registrearre.
Mear boaiemdelgong as ferwachte
Resinte mjitgegevens hawwe sjen litten dat de boaiem boppe it gasfjild tusken Harns en Frjentsjer flugger sakket as ferwachte. Op dit stuit is de oarsaak dêrfan noch ûndúdlik.
It is wol dúdlik dat it hjir om in unyk gasfjild giet. It is nammentlik it iennichste gasfjild oan lân in Jeropa dêr’t gas út kryt formaasje wûn wurdt. Dat betsjut dat der ek minder mjitgegevens beskikber binne om te kommen ta in juste ferwachting fan it tal sintimeters dat de boaiem sakje sil.
Vermilion hat besletten om de gaswinning fan it oanbelangjende gasfjild ynearsten stil te lizzen. Wy wolle nammentlik earst de oarsaak fan de boaiemdelgong ûndersykje om sa bettere foarsizzings fan de ferwachte boaiemdelgong foar dat spesifike fjild dwaan te kinnen. Wy ferwachtsje dêr heal 2009 mear dúdlikheid oer te hawwen. Op grûn fan de nije gegevens sil de produksje wer op gong brocht wurde kinne.
Oant no ta is de boaiemdelgong yn de oare fjilden (dêr’t it gas net út kryt laach wûn wurdt) altyd binnen de foarsizzings bleaun. Fan de potinsjele gaswinningslokaasjes is lyksa bekend dat it gas dêr net út krytformaasjes wûn wurdt.
Planning en projektaktiviteiten
Wy stribje dernei om yn 2009 viif proefboarrings en ien ûntwikkelingsboarring* te dwaan. De boarlokaasjes lizze by De Hoeve, De Kom, Nijhoarne/Ketlik, Finkegea, Wommels, *Middelburen.Om de proefboarrings op dy lokaasjes realisearje te kinnen binne wy ûnderwilens mei it tariedende wurk út ein set. It giet ûnder oare om it útfieren fan de earder neamde miljeu- en feilichheidsstúdzjes en om it ynformearjen fan de foechhawwende ynstânsjes en de omwenners oer de foarnommen aktiviteiten.
Fragen en antwurden / kontakt
Mochten jo fragen hawwe, dan beäntwurdzje wy dy graach. Jo kinne skriftlik, telefoanysk of fia e-mail kontakt mei ús opnimme.- Vermilion Oil & Gas Netherlands B.V.
Manfred Steffens, HSE koördinator
Súdwâlwei 2, 8861 NV Harns
Telefoan: 0517 493 333
msteffens@vermilionenergy.com
Yn it gefal dat jo skea oan wenningen of gebouwen konstatearje, kinne jo dat op deselde wize as hjirboppe ek oan ús trochjaan. In meiwurker komt dan by jo oan, om de oarsaak te ûndersykjen. Dêrnei wurdt de skea ôfhannele.